Van vicieuze cirkel naar succesvolle kringloop
Het aantal blikjes in het milieu bleek de afgelopen jaren te zijn toegenomen. Reden genoeg voor staatssecretaris van Veldhoven om vorig jaar statiegeld op blikjes in te voeren. Natuurlijk valt er veel te zeggen voor deze maatregel: zo wordt recyclen makkelijker gemaakt en wordt de consument gestimuleerd om naast de plastic flessen ook blikjes in te leveren. Iedereen dacht dat dit de oplossing was, en op papier leek het te kloppen, maar in de praktijk vallen de negatieve kanten ons steeds meer op. De straten liggen vol met afval uit leeggeroofde prullenbakken en opengescheurde zakken huisafval, de supermarkten krijgen inzamelaars met volle, lekkende zakken bij de inleverautomaat over de vloer en de consument met enkele blikjes en flesjes komt er bij het inleveren bijna niet tussen en is door de lange wachttijd gedemotiveerd. Daarnaast is het aanbod van inzamelplekken gering en werken de inleverautomaten niet altijd. Dit creëert een vicieuze cirkel die hieronder in de visual is weergegeven. Hoog tijd dus om te reflecteren op het ecosysteem rondom statiegeld en onze Stay Future Proof aanpak los te laten op hoe de huidige uitdagingen opgelost zouden kunnen worden.
Eisen van de ILT op een rijtje
De Inspectie Leefomgeving en Transport vraagt veel van Verpact, de organisatie achter het inzamelingssysteem. Maar wat dan precies? De ILT eist onder andere een plan van aanpak om het aantal ingezamelde petflessen te verhogen. Zo moet de branche onderzoeken of een statiegeldverhoging een oplossing biedt. Ook moet er een oplossing komen voor het inleveren van beschadigde plastic flessen. Er zijn op dit moment te weinig inzamelplekken en dus moet dat aantal voor 2027 flink omhoog. Natuurlijk is het klantperspectief van belang, en dus eist de ILT dat er onder Nederlanders onderzoek wordt gedaan naar hun ervaringen. Voor de consument moet op korte termijn inzichtelijk zijn waar flessen en blikjes ingeleverd kunnen worden.
Uiteindelijk hoopt de ILT met deze eisen een verhoging in ingezamelde petflessen en als neveneffect natuurlijk ook meer ingezamelde blikjes te verwezenlijken. Maar wat kunnen we naast deze eisen nog meer doen?
Niet alleen locaties, maar ook end-to-end ondersteuning
Verpact heeft als doel om bij te dragen aan een circulaire economie waarbij verpakkingsmateriaal een grondstof is én blijft. Toch gaf ze de touwtjes in handen van het bedrijfsleven om te bepalen waar inlevermachines werden neergezet. Met als resultaat dat er te weinig inleverlocaties zijn om de verkoop van blikjes en flesjes voldoende te dekken. Het is voor het bepalen van inleverlocaties een aanname om te denken dat de consument de blikjes en flessen alleen maar inlevert op de punten waar drankjes verkocht worden. Bij Stay Future Proof zouden we de geschikte manieren voor inzameling dan ook analyseren, designen en testen om tot werkende, succesvolle oplossingen te komen waar de consument ook daadwerkelijk gebruik van zal maken.
Daarnaast is de supermarkt of inleverlocatie op dit moment verantwoordelijk voor het inzamelen en opslaan van de ingeleverde voorraad flessen en blikjes, maar ook om de inlevermachine draaiende te houden. En dit blijkt meer dan gewenst een uitdaging. Machines zijn vaak defect of buiten gebruik, zeker op kleinere locaties in drukke stedelijke gebieden waar tegenwoordig veel mensen met grote zakken blikjes komen inleveren. Verpact heeft een niet-verwachte inkomstenstroom, namelijk het geld dat ze ophalen met de verkoop van petflessen en blikjes met statiegeld die niet ingeleverd worden. Deze investeert ze vervolgens in de verbetering en uitbreiding van het statiegeldsysteem. Een deel van dit geld zou kunnen worden besteed om inleverlocaties te ondersteunen met snelle reparaties van kapotte inlevermachines. Ook zouden supermarkten met weinig opslagruimte (denk aan kleine winkels in steden) geholpen kunnen worden in een effectiever ophaalsysteem waarbij machines niet buiten gebruik gesteld hoeven te worden. Maar wat zijn andere problemen waar inleverlocaties mee te maken hebben? En hoe kunnen deze op een duurzame manier opgelost worden? Stay Future Proof zou het keten brede ecosysteem rondom statiegeld zo toekomstbestendig mogelijk willen inrichten door het gehele huidige business model in kaart te brengen en te bepalen hoe het toekomstige model eruit zou moeten zien voor succesvolle waarde levering.
Niet alleen bedrag, maar ook gedrag
De ITL eist ook onderzoek naar het juiste statiegeldbedrag dat consumenten motiveert om de petflessen en blikjes in te leveren. Bij welk bedrag is de consument gemotiveerd genoeg om het blikje of fles in te leveren? En niet alleen het bedrag, maar ook het gedrag moet onder de loep genomen worden. Vanuit Stay Future Proof zijn we ervan overtuigd dat we niet alleen in gesprek moeten gaan over het statiegeldbedrag, maar ook over andere uitdagingen of redenen voor het niet inleveren van flessen en blikjes. Alleen dan ben je in staat om een oplossing te bieden waar de consument echt op zit te wachten. Om te veranderen moet men anders denken en ook vooral anders doen. Met behulp van Behavioral Design technieken kun je consumenten van huidig naar gewenst gedrag laten bewegen. Door het huidige gedrag te analyseren kun je inzicht krijgen in de barrières die in de weg staan om het gewenste gedrag te vertonen. ‘What’s in it’ voor de consument om het gewenste gedrag te gaan vertonen? Ook is het van belang om de neveneffecten van zo’n hoger bedrag te testen: wordt de klopjacht op blikjes en flessen in prullenbakken en huisafval niet nog veel erger?
Van probleem naar oplossing
Kortom, er valt nog genoeg te ontdekken en valideren in de wereld van statiegeld. Bij Stay Future Proof worden we enthousiast van zo’n uitdaging en gaan we in ‘pressure cooker’ vorm graag aan de slag met dit probleem. Loopt jouw organisatie ook tegen een uitdaging aan, ben jij nieuwsgierig geworden naar onze aanpak of wil je dat we een keer met je meedenken? Dan horen wij graag van je zodat wij samen meer duurzame waarde kunnen creëren!
Bronnen: Verpact, Rijksoverheid, NOS, AD